با افزایش شکاف میان توان مالی دهکهای پایین و قیمت روز مسکن، تأمین زمین مناسب بهعنوان نخستین و حیاتیترین گام برای حل بحران مسکن اقشار کمدرآمد مطرح شده و نقش تعیینکنندهای در موفقیت طرحهای حمایتی دولت دارد.
حل مشکل مسکن دهکهای پایین بدون تأمین زمین مناسب عملاً امکانپذیر نیست. زمین، پایه اصلی هر پروژه ساختمانی است و نبود آن، حتی بهترین طرحهای حمایتی را به مرحله اجرا نمیرساند. در بسیاری از مناطق کشور، قیمت زمین سهم عمدهای از هزینه نهایی مسکن را تشکیل میدهد و همین موضوع باعث شده دهکهای پایین حتی پیش از ورود به فرآیند ساخت، از چرخه تأمین مسکن خارج شوند.
تأمین زمین مناسب نهتنها هزینه ساخت را کاهش میدهد، بلکه امکان برنامهریزی دقیق برای ایجاد زیرساختهای ضروری مانند آب، برق، گاز و حملونقل را فراهم میکند. اگر دولت بتواند زمینهای مناسب را در نقاطی با دسترسی مطلوب شناسایی و آمادهسازی کند، بخش بزرگی از موانع تأمین مسکن برای اقشار کمدرآمد برطرف خواهد شد.
دولت بهعنوان بزرگترین مالک اراضی کشور، نقش کلیدی در حل بحران مسکن دهکهای پایین دارد. آزادسازی زمینهای دولتی، تغییر کاربری اراضی مناسب و ایجاد بانک زمین میتواند روند اجرای طرحهای حمایتی را سرعت ببخشد. این اقدامات زمانی مؤثر خواهند بود که همراه با شفافیت، نظارت و جلوگیری از سوداگری در بازار زمین انجام شوند.
از سوی دیگر، آمادهسازی زمین تنها به معنای تخصیص آن نیست؛ بلکه شامل ایجاد زیرساختها، خدمات شهری و دسترسیهای لازم نیز میشود. اگر زمین بدون زیرساخت در اختیار متقاضیان قرار گیرد، پروژهها یا نیمهتمام میمانند یا کیفیت زندگی ساکنان بهشدت کاهش مییابد. بنابراین، تأمین زمین باید همزمان با برنامهریزی جامع برای توسعه شهری انجام شود.
تأمین زمین مناسب همچنین میتواند به توزیع متوازن جمعیت و جلوگیری از تمرکز بیش از حد در کلانشهرها کمک کند. با ایجاد پروژههای مسکن در شهرهای کوچک و متوسط، فرصتهای جدیدی برای اشتغال و زندگی مقرونبهصرفه فراهم میشود و فشار بر شهرهای بزرگ کاهش مییابد.
در نهایت، موفقیت هر طرح مسکن برای دهکهای پایین وابسته به این است که زمین در زمان مناسب، با کیفیت مناسب و در مکان مناسب تأمین شود. بدون این پیشنیاز، هیچ سیاست حمایتی—حتی با بهترین نیت—به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
مدیرکل دفتر طرحریزی و پایش طرحهای مسکن وزارت راه و شهرسازی، تأمین زمین مناسب برای توسعه مسکن را از اولویتهای اساسی این وزارتخانه عنوان کرد.
مدیرکل دفتر طرحریزی و پایش طرحهای مسکن وزارت راه و شهرسازی، تأمین زمین مناسب برای توسعه مسکن را از اولویتهای اساسی این وزارتخانه عنوان کرد و گفت: دولت در سالهای گذشته تلاش کرده است تا حد امکان، اراضی مناسب را برای اجرای طرحهای حمایتی مسکن شناسایی و آمادهسازی کند.
نادر عربیبلاغی با اشاره به سابقه اجرای طرحهای حمایتی مسکن در کشور افزود: اجرای عملی این پروژهها از سال ۱۳۸۸ آغاز شد و مسکن مهر بهعنوان اصلیترین طرح، بخش قابلتوجهی از اراضی مناسب توسعه مسکن را به خود اختصاص داد.
وی با بیان اینکه پس از مسکن مهر، طرحهای حمایتی دیگری نیز در کشور اجرا شد، تصریح کرد: طرح اقدام ملی و در ادامه نهضت ملی مسکن، از مهمترین برنامههای حمایتی دولت در حوزه مسکن بودهاند.
به گفته عربیبلاغی، همزمان با این طرحها، برنامههای دیگری همچون مسکن معلولان، مسکن محرومان و طرح جوانی جمعیت نیز در کشور به اجرا درآمده که همگی نیازمند تأمین زمین بودهاند.
مدیرکل دفتر طرحریزی و پایش طرحهای مسکن وزارت راه و شهرسازی خاطرنشان کرد: دولت متناسب با اجرای این طرحها، اراضی در اختیار خود را آمادهسازی کرده و در مسیر اجرای پروژهها قرار داده است.
عربیبلاغی با تأکید بر اینکه وزارت راه و شهرسازی تاکنون بخش قابلتوجهی از تقاضای مؤثر، بهویژه تقاضایی که مبتنی بر آورده متقاضیان بوده را پاسخ داده است، گفت: این روند در مراحل بعدی نیز ادامه خواهد داشت.
وی افزود: در مرحله اخیر ثبتنام مسکن، پایشی در استانهای مختلف انجام شد و شهرهایی که امکان تأمین زمین، الحاق یا تغییر کاربری اراضی در آنها وجود داشت، شناسایی شدند. همزمان، نیازسنجی متقاضیان نیز صورت گرفته است.
به گفته این مقام مسئول، ثبتنام جدید مسکن ادامه فرآیندهای پیشین بوده و سازوکار متفاوتی ندارد و تنها در مناطقی انجام شده که زمین آماده، امکان تأمین زیرساختها و خدمات مورد نیاز در آنها فراهم بوده است.
مدیرکل دفتر طرحریزی و پایش طرحهای مسکن وزارت راه و شهرسازی تأکید کرد: شرط اصلی وزارتخانه، ساخت مسکن در اراضیای است که امکان ایجاد زیرساختها و خدمات لازم در آنها وجود داشته باشد؛ چراکه علاوه بر تأمین زمین، ایجاد زیرساختها نیازمند منابع مالی قابلتوجه و برنامهریزی دقیق است.
عربیبلاغی در پایان یادآور شد: در مناطقی که متقاضیان در صف انتظار قرار دارند، اولویت با همین متقاضیان است و بهتدریج وارد پروژههای مسکن خواهند شد، اما در مناطقی که تقاضای معوق وجود ندارد، ثبتنام جدید انجام شده است.
